Karakter, kurmaca, ihtimal ve varoluş üzerine bir anlatı laboratuvarı

22 Eylül’de başlıyor
8 hafta · Online · 20.30

İnsan tek bir hayat yaşamaz. Seçmediği yolları, kurmadığı cümleleri, olmadığı kişileri ve henüz yönelmediği ihtimalleri de içinde taşır.

Başka Hayatın Provası, edebiyat, felsefe ve kurmacanın kesişiminde açılan sekiz haftalık bir anlatı laboratuvarı. Bu çalışmada başka hayatlara uzaktan bakmakla yetinmiyoruz; içinde bulunduğumuz koşulların içinde, başka bakışların ve başka yönlerin nasıl yeşerebileceğini araştırıyoruz.

Kurmaca burada yalnızca bir yazı tekniği değil. Kendimiz hakkında tekrar ettiğimiz sabit hikâyeleri gevşetmenin, başka bir karakterin gözlerinden dünyaya bakmanın, seçmediğimiz yolların peşine düşmenin ve henüz yaşanmamış ihtimallere bir dil vermenin yolu.

Başka bir hayat, önce bir ihtimal olarak başlar.

Atölyenin Niyeti

İnsan kendisi hakkında aynı hikâyeyi uzun süre anlattığında, o hikâye giderek değişmez bir gerçeklik gibi görünmeye başlayabilir: Ben böyleyim. Ben bunu yapmam. Benim hayatım bu.

Bu atölye tam da bu kesinliğin içine küçük bir açıklık bırakıyor.

Kurduğumuz her karakter, yazdığımız her ihtimal ve açtığımız her yeni yol, “Ben buyum” dediğimiz kalıbı biraz yerinden oynatıyor. Amaç hayatı terk etmek ya da başka birine dönüşmek değil; tek bir benliğe, tek bir hikâyeye ve tek bir mümkün geleceğe mahkûm olmadığımızı hatırlamak.

Başka hayatlar yalnızca başka şehirlerde, başka zamanlarda ya da başka koşullarda yaşanmaz. Bazıları insanın içinde büyür; dilini, bakışını ve yönünü değiştirir.

Nasıl Çalışacağız?

Her buluşmada bir düşünsel sorudan hareket edeceğiz. Bu soruya bir filozof, yazar ya da kavram eşlik edecek; seçilmiş edebi metinlerden parçalar okuyacak ve ardından kurmacanın içinden düşünmeye çalışacağız.

Her hafta:

• Bir soru
• Bir düşünür ya da kavram
• Bir edebi metin
• Bir kurmaca deneyi
• Bir yazı çalışması

yer alacak.

Felsefe burada ayrı bir teori dersi olmayacak. Kierkegaard’ın ihtimal fikrini, Bergson’un zamanını ya da Pessoa’nın çoğul benliklerini açıklamakla kalmayacağız; bu fikirleri yazarak deneyimleyeceğiz.

Sekiz Haftalık Yolculuk

1. Ben Kimim, Ben Olmayan Kim?

İlk hafta kimlik fikrini yerinden oynatıyoruz.

“Ben” dediğimiz şey sabit bir öz mü, taşıdığımız rollerin toplamı mı, yoksa kendimiz hakkında anlattığımız bir hikâye mi?

Pessoa’nın çoğul benlikleri ve Nietzsche’nin kendilik üzerine düşüncelerinin eşliğinde katılımcılar kendilerine mümkün olduğunca benzemeyen bir karakter yaratacak. Ancak bu karakterin içine kendilerinden yalnızca tek bir gizli iz bırakacaklar.

Yazı deneyi: Aynı insanın üç farklı hayatı.

2. İhtimal

Henüz gerçekleşmemiş bir şey hayatımızın parçası olabilir mi?

Aristoteles’in potansiyel fikri ile Kierkegaard’ın ihtimal ve özgürlük anlayışından hareketle aynı karakter için birden fazla gelecek kuracağız.

Kurmaca burada “doğru sonucu” bulmak için değil, aynı insanın içinde kaç farklı hayatın mümkün olabileceğini görmek için kullanılacak.

Yazı deneyi: Bir karakter için üç farklı gelecek.

3. Seçim ve Özgürlük

Her seçim bir yolu açarken başka bir yolu kapatır.

Peki seçmediğimiz hayat gerçekten ortadan kalkar mı?

Kierkegaard ve Sartre eşliğinde karakterin hayatındaki tek bir kararı iki farklı yöne taşıyacağız. İki ayrı hayat yazacağız ve ardından daha zor bir soruya bakacağız: Bu iki hayatın içinde değişmeden kalan ne?

Yazı deneyi: A yolu / B yolu.

4. Başkası

Bir insanın hayatına gerçekten girmek ne demektir?

Levinas’ın “öteki” fikrinden hareketle iki yabancının kısa süreli bir karşılaşmasını yazacağız. Aralarında önceden belirlenmiş bir ilişki olmayacak.

Bir otel lobisi, bir vapurun son seferi, yanlış çalınmış bir kapı, bir bekleme salonu…

İki insan yalnızca birkaç dakikalığına karşılaşacak ama bu karşılaşma hayatlarından birinde küçük bir yön değişikliği yaratacak.

Yazı deneyi: Yedi dakikalık karşılaşma.

5. Hafıza ve Hakikat

Hatırlamak geçmişi geri çağırmak mıdır, yoksa onu yeniden kurmak mı?

Bergson, Ricoeur ve Proust’un açtığı hat üzerinden hafıza ile kurmaca arasındaki sınırı araştıracağız.

Aynı anıyı üç farklı biçimde yazacağız: yaşandığı haliyle, karakterin hatırladığı haliyle ve başka birinin hatırladığı haliyle.

Yazı deneyi: Aynı anının üç versiyonu.

6. Zaman

Bir dakika neden bazen bir saatten daha uzun hissedilir?

Bergson’un ölçülen zaman ile yaşanan zaman ayrımından hareketle anlatının zamanını esneteceğiz.

Bir ânı büyütmek, yılları birkaç cümleye sıkıştırmak ve zamanın karakterin zihnindeki hareketini görmek üzerine çalışacağız.

Yazı deneyi: Bir dakikayı üç sayfa; on yılı üç cümle.

7. Arzu

Bir karakteri en çok ne anlatır: geçmişi mi, yoksa neye doğru hareket ettiği mi?

Spinoza’nın arzu fikrinden hareketle karakterin üç ayrı arzusunu araştıracağız: söylediği arzu, gerçekten taşıdığı arzu ve kendisinin bile henüz bilmediği arzu.

Yazı deneyi: Söylediği / istediği / henüz bilmediği.

8. Dönüş

Son hafta yarattığımız başka hayatlardan kendi hayatımıza dönüyoruz.

Ama başlangıçtaki yere değil.

Katılımcı sekiz hafta boyunca kurduğu karaktere son kez bakacak ve şu soruyu soracak:

“Sen benim yaşayamadığım neyi yaşadın?”

Final metni, kurmaca ile kişisel alanın birbirine en fazla yaklaştığı yer olacak.

Yazı deneyi: “Başka bir hayatın provasından kendi hayatıma dönerken…”

Düşünsel ve Edebi Eşlik

Atölyenin düşünsel dünyasında Fernando Pessoa, Jorge Luis Borges, Søren Kierkegaard, Henri Bergson, Paul Ricoeur, Spinoza, Jean-Paul Sartre, Emmanuel Levinas ve D. W. Winnicott gibi isimlerin açtığı sorulardan yararlanacağız.

Okumalar akademik bir programa dönüşmeyecek. Her hafta atölyenin sorusunu açacak kısa metinler, pasajlar ve edebi örnekler seçilecek.

Pessoa’nın çoğul benlikleri, Borges’in çatallanan yolları, Proust’un hafızası, Bergson’un zamanı ve Kierkegaard’ın ihtimal fikri aynı çalışma masasında buluşacak.

Atölyede Ne Üreteceğiz?

Atölye tek bir yazı türüne bağlı değil. Süreç boyunca farklı anlatı biçimlerini deneyebiliriz:

• Mikro öykü
• Karakter dosyası
• İç monolog
• Mektup
• Diyalog
• Kısa kurmaca
• Alternatif biyografi
• Olasılıklar haritası
• Final metni

Burada amaç sekiz haftanın sonunda kusursuz bir öykü teslim etmek değil. Katılımcının kendisine ait yeni bir anlatı alanı açması; karakter, zaman, hafıza, seçim ve ihtimal üzerine daha derin bir yazı pratiği geliştirmesi.

Kimler İçin?

Başka Hayatın Provası;

yazanlar, yazmaya yeniden yaklaşmak isteyenler, edebiyatla düşünenler, felsefi sorulardan hoşlananlar, karakter ve kurmaca üzerine çalışmak isteyenler ve kendi yaratıcı alanında yeni bir hareket arayan herkes için.

Daha önce yazarlık eğitimi almış olmak gerekmiyor.

Merak, düzenli katılım ve yazmaya açıklık yeterli.

NOT:

Başka Hayatın Provası için üç farklı katılım seçeneği oluşturduk. Böylece herkes kendi imkânına göre bir yerden bu çalışmaya dahil olabilsin istiyoruz.

Destekli katılım: 4.000–6.000 TL
Bu aralıkta, kendi bütçenize uygun olan rakamı siz belirleyebilirsiniz.

Standart katılım: 7.500 TL

Destekleyen katılım: 9.000 TL
Bu seçeneği tercih edenler, kendi katılımlarının yanında destekli kontenjanların sürdürülebilmesine de katkı sağlamış oluyor.